Lasfoutje stopt deeltjesversneller

Twee stralen worden in tegenovergestelde richting door een tunnel van 27 km gejaagd in de hoop dat wanneer ze op elkaar botsen, een mythische deeltje kan worden ontdekt. Dat is heel simpel gezegd de belangrijkste reden voor de bouw van de Large Hadron Collider (LHC) of deeltjesversneller.

Het was groot nieuws op 10 september, tot stomme verbazing van Engelen. De pers stond buiten het pand in Genève op en neer te springen, wellicht in de hoop op een klein zwart gat. Niets van dat al. De eerste proeven waren een succes. Tot de versneller echt ging versnellen en op 19 september hield alles op. Reparaties aan de LHC gaan tot volgend voorjaar of zelfs volgend zomer duren.

Aan een voornamelijk grijzend, mannelijk en hoestend publiek legde Engelen uit wat waarschijnlijk de oorzaak is geweest van het ongeluk: een lasfout. De kilometers lange tunnel is ‘gevoerd’ met enorme magneten van 15 meter lang, die gekoeld worden met vloeibare helium. Die magneten houden de rondsnellende deeltjes in de juiste baan. Een dwarsdoorsnede van zo’n magneet toont een verbluffende hoeveelheid technologie, die met militaire precisie moet worden verbonden met de magneet ernaast om zo een onafgebroken vacuüm ring te vormen.

De geleiders in het binnenste, speciaal ontworpen kabels van een mengsel van nikkel en titanium (NiTi), worden aan elkaar gesoldeerd met koper. Het lasprocédé voor deze kabels is ontwikkeld in het laboratorium, zo specifiek is het. Het te lassen materiaal moet namelijk supergeleidend blijven en er is een foutmarge van nanoniveau. Hoogstwaarschijnlijk is het daar ergens mis gegaan.

Bij enorme snelheid is een van de duizenden lasstukjes in de magneet in sector 34 te warm geworden. Dit veroorzaakte opwarming van de vloeibare helium, wat een gat maakte in de isolatiekap en de helium ontsnapte de tunnel in. Gevolg: maanden van reparatie.

Fascinerend toch, hoe zo’n enorm complex project als LHC een half jaar tot stilstand kan komen door (vermoedelijk) een menselijk foutje ("Slechte dag op het werk, schatje?"). Engelen, wiens huis 100 meter boven de plek staat waar de helium lekte, vond het vooral jammer dat hij zoveel tijd moest besteden aan het voorval. De eerste proeven waren namelijk een succes en iedereen bij CERN is optimistisch over de verwachtte uitkomsten. Het voorval zelf wordt gebruikt om nieuwe diagnostische tools te ontwikkelen. Niets gaat verloren en in Genève kijkt iedereen uit naar de lente.